Posted under Nobel Ödülleri
Nobel Komitesi kaynakları, üç bilim adamının denizanalarında gözlemlenen ve biyokimyanın gelişmesinde önemli yer teşkil eden yeşil flüoresan proteinini keşfettiklerine dikkati çektiler.
Tsien’e sürpriz oldu
Bu yılın Nobel Kimya Ödülünü Japon Osamu Shimomura ve Amerikalı Martin Chalfie ile paylaşan Amerikalı Roger Tsien, ödülün kendisi için sürpriz olduğunu söyledi.
California’dan telefonla gazetecilerin soruların yanıtlayan Roger Tsien, bu konuda bazı söylentiler bulunduğunu, ancak ödülü kazandığı haberinin kendisi için sürpriz olduğunu kaydetti.
Tsien, Chalfie ile Shimomura’nın, Yeşil Floresan Proteinleri (GFP) keşfi ve bu konudaki çalışmaları için bu yılın Nobel Ödülüne layık görüldükleri açıklanmıştı.
Kutup yıldızı
İsveç Kraliyet Akademisi, Nobel kimya ödülüyle ilgili açıklamasında, ilk olarak denizanalarında keşfedilen GFP ile ilgili çalışmaları nedeniyle üç bilim adamının bu ödülü paylaştığını bildirdi.
Bilimsel alanda GFP’nin etkilerinin mikroskobun keşfiyle kıyaslanabileceğine dikkat çekilen akademi açıklamasında, 40 yıldan beri GFP’nin, “biyokimyacılar, biyologlar, tıp alanında çalışan bilim adamları ve diğer araştırmacılar için yol gösterici bir kutup yıldızı olduğu” ifade edildi.
İlk kez Şimomura, 1962 yılında, bir deniz anasında yeşil floresan proteinini bulup ayrıştırdı, daha sonra da ultraviyole altında yeşil ışık verdiğini saptadı. Bundan 30 yıl sonra da diğer bilim adamları Chalfie ve Tsien, proteinin floresan ışığını nasıl yaydığı gibi katkılarla bu çalışmayı geliştirdi.
Akademi açıklamasında, bu çalışmaların, aynı zamanda diğer bilim adamlarının birkaç farklı biyolojik süreci takip edebilmesini mümkün kıldığı hatırlatıldı.
Ödül getiren çalışmanın ayrıntıları
Araştırmacılar, GFP’yi kullanarak örneğin Alzheimer hastalığında sinir hücreleri hasarını ya da kanser hücrelerini izleyebiliyor.
Bu protein deniz canlılarında parlak ve ışıltılı görünmeye yarayan genetik mekanizmadan başka alanlarda yararlanmayı sağladı.
Bugün çok geniş bir alanda bu alanda edinilen bilgilerden yararlanılıyor.
Örneğin fosforla parlama derecesi beyin hücrelerinin gelişimini ya da kanser hücrelerinin doku içinde nasıl ilerlediğini görme olanağı sağlıyor.
Ya da bu proteinin içine yerleştirildiği bakteriler, zehirli maddelerle karşılaştıklarında, bunları ortaya çıkaran alıcı görevi yapabiliyor.
Denizanaları dokularındaki yeşil floresan protein sayesinde mavi ve mor ötesi ışık altında parlıyor.
Bu alandaki ilk araştırmaları 1960′ların başında Japon uzman Şimomura yaptı.
1990′larda ise Chalfie GFP’nin genetik bir etiket olarak kullanılabileceğini tespit etti.
Tsien ise GFP’nin nasıl ışıldadığı ve proteinin yeşilden başka renkleri de verecek şekilde düzenlenmesini sağladı.
GFP şu anda laboratuvar ortamında başvurulan standart bir gereç durumunda.
Biyolojik sistemlerin nasıl işlediğini göstermenin yanı sıra, genetik mühendisliği alanında da vazgeçilmez önemde.
Genetik değişiklik üzerinde çalışan bilimadamları ilgili gene GFP genini de iliştiriyor; böylece yaptıkları değişikliğin başarılı bir şekilde zincire girip girmediğini oluşan ışıldama sayesinde görebiliyorlar.
Biyografiler
Bu yılın Nobel ödülüne layık görülen Osamu Şimomura, 1928 Tokyo doğumlu. Yeşil Floresan Proteinini ilk kez keşfettiği 1962 yılında Princeton Üniversitesinde görevliydi, halen ABD’de yaşıyor.
Martin Chalfie, 1947 ABD doğumlu. 1977 yılında Harvard Üniversitesinde öğrenim gördü. Halen Columbia Üniversitesi biyoloji bilimleri dalında çalışıyor.
Roger Y. Tsien, 1952 New York doğumlu. 1977′de İngiltere’deki Cambridge Üniversitesinde öğrenim gördü, 1989 yılından beri California Üniversitesinde görev yapıyor.
Bilim adamları, Nobel ödülü kapsamında 10 milyon kron (1,4 milyon doları) parayı eşit olarak paylaşacak, ayrıca bir ödül belgesi alacak.
Nobel kimya ödülünü geçen yıl, ozon tabakasının neden inceldiğinin anlaşılmasına da yardımcı olan, katı yüzeylerdeki kimyasal süreçle ilgili çalışmaları nedeniyle Almanya’dan Gerhard Ertl kazanmıştı.
Nobel Kimya ödülünü son 10 yılda alan bilim adamları şöyle:
2007: Gerhard Ertl (Almanya)
2006: Roger D. Kornberg (ABD)
2005: Yves Chauvin (Fransa), Robert H. Grubbs ve Richard R. Schrock (ABD)
2004: Aaron Ciechanover (İsrail), Avram Hershko (İsrail), Irwin Rose (ABD)
2003: Peter Agre (ABD), Roderick MacKinnon (ABD)
2002: John Fenn (ABD), Koichi Tanaka (Japonya) ve Kurt Wuethrich (İsviçre)
2001: William Knowles (ABD), Ryoji Noyori (Japonya), Barry Sharpless (ABD)
2000: Alan Heeger (ABD), Alan MacDiarmid (ABD), Hideki Şirakava (Japonya)
1999: Ahmed Zevail (Mısır/ABD)
1998: Walter Kohn (ABD), John A. Pople (İngiltere)